Columns - Verhalen - Zondagstukken - Recensies

Stilte

Stilte

Zomergast presentator Wilfried de Jong liet twee weken geleden misschien wel de langste stilte in de nationale televisie geschiedenis vallen. Het was na een fragment van Nelleke Noordervliet. Een opera of een Griekse tragedie over moderne kunst. Die stilte duurde meer dan een minuut en leek voor televisie begrippen onwerkelijk lang. De schrijfster en classicus, ondanks haar ‘Leids’ accent net als de presentator geboren in een Rotterdamse volkswijk (zij in een nog armere wijk) gaf niet thuis, liet zich niet verleiden (?). Ze liet een fragment over de Baghwan zien en zei dat het stompzinnig was. Wat haar nou precies raakte bij de Opera en de moderne uitvoering van het Grieks stuk wilde De Jong weten.

Tja, zoiets kun je toch niet uitleggen.

Ook niet als je Zomergast bent?

Nee.

Kunstenares van de oude stempel. Eeen beetje als Louis van Gaal: je ziet het of je ziet het niet.

In de stilte van De Jong lag overduidelijk een vorm van provocatie, ergernis, in ieder geval een poging om iets los te krijgen.

 

Toeval of niet, in de Zomergasten aflevering van gisteren doceerde regisseur Johan Simons over stilte. Hij liet een fragment van Toon Hermans zien en van J. M. Coetzee. ‘Het heeft met timing en naar binnen keren te maken,’ zei hij. ‘Je kunt (inderdaad) stilte ook gebruiken om iets los te krijgen.’ Ooit had hij in een café schrijver Michel Houllebecq met een klap op zijn schouder uit de stilte doen ontwaken. Actuer Pierre Bokma, díe kon naar binnen keren, een romanschrijver, die Bokma. En Jeroen Willem was een poëet, een oude ziel, aldus Simons. Net als indianen en studentikoze vrouwen, dacht ik, maar dat maakte niet uit. Simons, net als de Jong (en Noordervliet) uit Rotterdam of uit de klei er omheen getrokken, doceerde in tegenstelling tot zijn generatiegenote Noordervliet onbevangen over De Kunsten. Ze zouden boven de cultuur hangen, er antwoord op geven. Cruijff hing er ook boven, vond ik, maar ook dat maakte niet uit. Het ging Simons om het raakvlak tussen fictie en werkelijkheid, op dat snijpunt ergens moest het geheim van de Kunst zich openbaren. Als een acteur ‘lelijk’ acteert, omdat die zoekt naar een bron diep in zichzelf, om een verhaal te vertellen dat van jou of van mij is - dat is waar hij het allemaal voor doet. Simons zei dat de onlangs overleden Jeroen Willems als een zoon voor hem was geweest. En toen brak hij, plengde een traan.

De Jong liet een gepaste stilte vallen, redde hem door niet al te lang daarna te zeggen: ‘Zullen we nog even naar Jeroen Willems kijken?’

Dat was een hele andere stilte, één van (respect en) mededogen.    

 

https://www.youtube.com/watch?v=4o1u8iTwX_k