Columns - Verhalen - Zondagstukken - Recensies

Fictie

‘Ik geniet van het leven, maar ik geloof er helemaal niets van. Het leven is totaal nutteloos. Dat maakt mij niet depressief maar vrolijk, want als het leven zinloos is, is alles fictie,’ liet regisseur Theu Boermans van de week optekenen in de Volkskrant.

Ik verdwijn graag in fictie, maar ik geloof op mijn beurt helemaal niets van Boerman’s  theatrale getuigenis.

Ik hoor een redenering als de zijne vaker: het is allemaal negatief, maar ik ben positief.

In sommige kringen is het salonfähig te stellen dat wanneer de mens in staat zal zijn op Mars te wonen hij pas beseft hoe nietig en kwetsbaar de aarde is. Dan pas zal hij inzien zal inzien hoe hij de aarde heeft uitgewoond en verbinding maken met wat hij heeft gedaan. Dat kan ik me voorstellen. (Als het dan niet te laat is). In die kringen gaat men er echter van uit dat die openbaring troostvol en helend zal werken, maar het inzien van zijn eigen nietigheid zal de mens mijns inziens niet bepaald vrolijk stemmen. Hij zal vluchten in een identiteitscrisis. Met alle gevolgen van dien. Eén van die gevolgen is hedonisme (ik beroof een bank en koop een speedboot, ik ben toch nutteloos), het ander, het tegenovergestelde kun je zeggen, is fundamentalisme. De mens is van nature ‘gezegend’ met een religieus brein en ontleent daaraan - hoe nutteloos hij zich ook weet  - ‘zin’ aan zijn leven (naast oorlog voeren, zijn voetbal, verre reizen maken of bijvoorbeeld massaal rouwen in mijn ogen ook uitingen van religie). Het is een van de meest raadselachtige en rudimentaire tegenstellingen in de constitutie van de mens: hij zou in de kern nietig en nutteloos zijn, toch heeft hij een een zingevend en religieus brein. Het is zijn grootste gevaar, tegelijk zijn redder, in elk geval zijn grootste uitdaging: hoe kan een nutteloos wezen zijn religieus brein inzetten zonder zijn verstand en realiteitszin te verliezen?  

Fictie kan hem hoogstens helpen dat verstand aan te scherpen en een poging wagen zijn identiteit (en daarmee zijn ‘religieuze gevoelens’) opnieuw vorm te geven. Dat is niet weinig. Maar fictie kan ook teveel zijn: voor Theu Boermans heeft het religieuze vormen aangenomen als hij zegt dat het alles is.facebook blog foto