Columns - Verhalen - Zondagstukken - Recensies

Dominee van de Zuidas houdt donderpreek

Dominee van de Zuidas houdt donderpreek (recensie, kerst 2011)

Schopt alle heilige huisjes omver

Hart van zakencentrum krijgt het voor de kiezen

 

Dominee en koopman Ruben van Zwieten schopte woensdag tijdens zijn kerstverhaal alle heilige huisjes omver. In het hol van de leeuw, de Thomaskerk op de Zuidas in Amsterdam, voor een mix van reguliere kerkgangers en corporate pakken, was het vooral de laatste groep, de brede bovenlaag (aldus Van Zwieten), die het voor de kiezen kreeg.

“Voor jullie zal ik het verhaal van Mozes, de uit het water getrokkene, nog een keer achter elkaar in bullet points zetten!” brieste Van Zwieten. En: “kerst is een highly overated Germaans midwinterfeest, geef mij maar Pasen, geef mij maar Mozes. Mattheus, de schrijver van het kerstverhaal, had het verhaal van Mozes uit het oude testament op z’n bureau liggen, vergis je niet: bij Mozes werden alle pasgeboren baby’s in de Nijl gegooid, weinigen weten dat koning Herodus alle tweejarige jongens liet ombrengen. En wat te denken van het biezen mandje in pek gesmeerd waarin Mozes in het riet lag, en dan trekt Mozes jaren later door de Rietzee! Toeval? Dit is geen geschiedschrijving, dit is een literaire compositie!” 

Van Zwieten zit op een kussen verhoogd op een podium in de Thomaskerk als Annelies van de Vlies (mezzosopraan) en Victoria Davies (harp) inzetten. Hij trekt aan een koord van een schemerlamp die naast hem staat. Als het stuk afgelopen is trekt hij weer aan het koord. The high potentials in de zaal houden hun adem in, een zestiger buigt naar voren, zijn vrouw streelt hem (troostend lijkt het) door zijn grijze haar, een advocaat heeft het zweet op z’n voorhoofd staan, en van Zwieten zet een tand bij. “Als er in de bijbel staat dat je met ontferming over iemand wordt bewogen, zoals de dochter van de farao over Mozes in het biezen mandje, dan is dat heel wat anders dan een manager die een to-do-lijstje aan zijn persoonlijke leiderschapstraining heeft overgehouden. Die ontferming in de bijbel is intrinsiek, van binnenuit geboren, strekkend tot aan zijn ingewanden, aan zijn rachamin, in het Hebreews!” Hij lijkt bijna letterlijk te vloeken in de kerk als hij vervolgens Rob Wijnberg van NRC Next citeert en het Onze Vader preekt, de heilige woorden in het gebed vervangt voor geld, aandeelhouder, beurskoers en groei: Onze Vader die op de beurzen zijt…” In een adem maakt hij korte metten met de heldenverering van Steve Jobs: “Als ondernemer kan ik groot respect voor hem opbrengen, maar we hebben het hier over een goeroe die marketing tot religie verheft. Die beet in de apple is notabene van Eva uit het paradijs! Hij wil aantonen dat geld religie is geworden, dat wij allemaal homo economicus zijn, elkaar vasthouden in een wurggreep, “zoals in de woestijn waar we nu zitten,” zegt hij, en wijst naar de zandkleurige vloer van de Thomaskerk die doet denken aan de woestijn waar door Mozes trok. Het zijn de messiaanse zonen als Jezus en Mozes die het verschil maken, “stoomt Van Zwieten door, “daartoe moeten zij en ook wij ontmoeten, je verhouden tot de kwetsbaren in de samenleving; dát is mijn geloof, dat heeft niets met religie te maken!”

In gemeenschappelijk opwinding (of is het opluchting?) zingt de zaal uit volle borst Stille Nacht. Het licht van de schemerlamp gaat niet uit voordat van Zwieten zijn boek, geschreven met collega en leermeester Ad van Nieuwpoort, aanprijst. “Is dit commercieel? Wij willen dit verhaal vertellen, doen wij dat louter om er geld mee te verdienen?”

De zaal siddert na wanneer Van Zwieten als een hoge priester, bijna messias, in ieder geval met goed gevoel voor theater de kerk uitschrijdt. De boeken van Van Zwieten en Van Nieuwpoort gaan als zoete broodjes met gluhwijn over de toonbank. Niets herinnert aan de woedende Jezus die ooit handelslui ‘het huis van god’ uitsmeet.

Na afloop tijdens de borrel in café De Blauwe Engel zegt Merel (29), een consultant: “Ik ben blij dat hij zijn verhaal met Jezus eindigde, zoiets wil je toch eigenlijk horen met kerst: iets over Jezus die de mensen zalfde en zo.” Een bankier zegt: “Hoe die Van Zwieten nou precies gelooft of niet, het was een schitterend verhaal, ik weet niet goed waarom, maar naast mij huilden mensen: een donderpreek, dat was ‘t!”