Columns - Verhalen - Zondagstukken - Recensies

The Times they are changing: Song for Empathy (2)

Het grote publiek kan net zo goed niet geïnformeerd worden, stelde Arnon Grunberg vorige week in een van zijn Voetnoten in de VK. Het ging over democratie en veranderende samenlevingen, over het klimaat. Uiteindelijk sterft een groot deel af, en de rest muteert toch tot iets wat waar we nu geen menselijke eigenschappen aan toe zouden kennen, schreef hij. Waarom dan het publiek informeren? Dat was de tenuer van zijn stuk.

Grunberg is zelfbenoemd stoïcijn, iemand die goed is in relativeren, zou je kunnen zeggen. Je kunt hem ook cynicus noemen.

Vorige week kwam ook een pamflet over verandering uit van Herbie Hancock en Wayne Shorter, de jazz iconen. ‘Everything is connected,’ doceerden ze. ‘There are no limits, everything builds.’ Vreemd. Elke andere muzikant - minder bedeeld wellicht - zal meteen onderkennen: de keren per jaar dat je ‘connected’ bent en in een flow zit zijn op één hand te tellen. Ik geloof dat ik het een paar keer had op de tennisbaan, de flow, en in mijn vroege jeugd op ’t strand aan de vloedlijn spelend met een schep tussen de meeuwen, het zoute water langs je lippen, een zandkasteel bouwend. ‘Self actualising’ noemen hippe psychologen dat nu. Voor mij blijven het zandkastelen. Of ik het van de week niet achter een microfoon had, de flow? Nou, op het moment dat ik stond te zingen werd iemands hoofd op een sjieke stoep in Oud Zuid gedrapeerd. Gelukkig maar, dat niet alles connected is.

Ons lied - Song for Empathie - dat ook vorige week uitkwam - en kon rekenen op veel positieve reacties, ontstond ook niet uit een flow. Het was eerder hard werken, en juist een pleidooi voor dat niet alles vanzelfsprekend en grenzeloos is. Het lied is vooral een oproep ons beter te laten informeren. En wel door de ander, en niet door je ‘self’. Dat is empathie, je verplaatsen in de ander. En ik geef meteen toe: het is niet bepaald makkelijk. Soms begrijp ik weinig van anderen. Gelukkig zit ook aan empathie een natuurlijke grens. Die wordt getrokken door gezonde porties stress, angst, en schaamte. Die onderscheiden ons van de ander, en zijn tegelijk een drijfveer om contact te maken. En dat spanningsveld is nou precies wat ons menselijk maakt (en geen mutant). Als ‘everything fully connected’ was, zouden wij dwars door elkaar heen kijken, niets meer te zeggen hebben, en op onze rug naar de bijtjes liggen loeren. We zouden de hemel ontdekken. God zou onmiddellijk straffen en een komeet op ons dak gooien (God laat zich niet door ons in de kaart kijken, leerden we ooit van Harry Mulisch in zijn gelijknamige werk).

Ach, ik begrijp Grunbergs stoicijnse drang tot mutatie wel, hij wil van z’n angsten af. Hij wil muteren tot de bionische mens, een soort man van zes miljoen, een superman. (Ik las in zijn drang tot mutatie een impliciete verwijzing naar de gigantische vlucht die de robotica neemt). Ik zou toch vooral willen pleiten voorlopig onze angsten te gebruiken om contact te maken en onze hersenen te laten werken. We lopen nog te vaak met ons hoofd in de wolken omdat onze boodschappentas weer vol zit, onze hersenen hangen onder een waas, in een soort sluimerende slaaptoestand, een aangenaam verdoofde remslaap omdat we denken dat er van alles genoeg is - en het allemaal van ons is. Ons lied is trouwens niet in de laatste plaats een povere poging mijzelf wakker te schudden. Toch was het vooral Historicus Geert Mak die me van de week wakker schudde met een televisieoptreden (DWDD): ‘De orde van de twintigste eeuw is opengebroken,’ zei hij. ‘We moeten beseffen dat de wereld op ons afkomt.’ Eigenlijk zo’n beetje waar ons lied over gaat, maar dat was ik helemaal vergeten. Er hing een waas van lekkere muziek over me heen.

Song for Empathie is te downloaden via I Tunes (Klik hier), volgende week verschijnt de clip.facebook blog foto